Prawo

zapomniałeś hasło?

Artykuły

Historia Prawa

Linki

Słowniki

Polecamy Porady

Prawo do broni - analiza porównawcza prawa polskiego i amerykańskiego.

Niniejszy artykuł ma zadanie dokonać analizy porównawczej prawa do posiadania broni w Polsce w stosunku do takiego samego uprawnienia w Stanach Zjednoczonych. Same porównanie oczywiście doprowadzi do jasnej i klarownej konkluzji, iż w USA zakres możliwości korzystania z tego uprawnienia jest znacznie szerszy, niemniej nadrzędnym celem niniejszej pracy jest próba odpowiedzi na pytanie czy nieograniczony dostęp do broni jest istotnym dobrodziejstwem czy też staje się przysłowiową "kulą u nogi" w koszyku uprawnień społeczeństwa obywatelskiego w dobie dzisiejszych czasów.

W polskim ustawodawstwie, kwestie dostępu do broni reguluje ustawa z dnia 21 maja 1999r. o broni i amunicji (Dz. U. Nr 53 poz. 549). Niezbędnym elementem posiadania broni jest uzyskanie na nią pozwolenia wydawanego przez właściwego ze względu na miejsce stałego pobytu zainteresowanej osoby lub siedzibę zainteresowanego podmiotu Komendanta Wojewódzkiego Policji. Należy zaznaczyć jednak, że broń palną pozbawioną cech użytkowych można posiadać na podstawie karty rejestracyjnej broni, która i w tym przypadku wydawana jest przez właściwego Komendanta Wojewódzkiego Policji. Zarówno karta jak i pozwolenie wydawane są na czas nieokreślony.

Kwestia pozwolenia uregulowana jest w art. 10 ustawy o broni i amunicji, który określa podstawy wydania pozwolenia, stanowiąc iż w?aściwy organ Policji (czyt. Komendant Wojewódzki Policji) wydaje pozwolenie na broń, jeżeli okoliczności, na które powołuje się osoba ubiegająca o pozwolenie, uzasadniają jego wydanie. W związku z takim sformułowaniem tego przepisu w orzecznictwie trwała dyskusja, czy decyzja o wydaniu pozwolenia ma charakter uznaniowy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 listopada 2002r.: "Wprawdzie art. 10 ust. 1 ustawy o broni i amunicji daje organom Policji swobodę w ocenie czy okoliczności, na które powołuje się osoba ubiegająca o pozwolenie uzasadniają wydanie takiego pozwolenia, ale swoboda ta nie jest równoznaczna z działaniem w ramach niczym nieskrępowanego uznania administracyjnego"¹. Orzeczenie to oznacza, że co prawda właściwe organy nie działają w ramach uznania administracyjnego, ale posiadają pewną dozę luzu decyzyjnego, ale nie absolutnie nieskrępowaną bowiem istnieje konieczność uwzględniania celów dla jakich pozwolenie na broń może zostać wydane (art. 10 ust. 3 wymienia następujące cele: ochrona osobista i ochrona bezpieczeństwa innych osób oraz mienia; cele łowieckie; sportowe; kolekcjonerskie; pamiątkowe; szkoleniowe). Z orzeczenia tego wynika potrzeba dokładnej oceny materiału dowodowego przez właściwy organ i na tej podstawie wydania decyzji o wydaniu pozwolenia lub odmowy takiego załatwienia sprawy.

Aprobuje to stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 10 listopada 2005r., którego teza brzmi: "Przepis art. 10 ust. 1 ustawy o broni i amunicji z jednej strony zobowiązuje organ do wydania pozwolenia na broń, a z drugiej strony uzależnia ten pozytywny dla strony postępowania skutek prawny od uznania przez organ administracyjny za uzasadnione przywołanych przez stronę okoliczności. Tym samym rozstrzygnięcie ostateczne uzależnione jest od organu i dokonanej przez niego oceny stanu faktycznego, który tworzą okoliczności powoływane przez ubiegającego się o pozwolenie na broń. Oznacza to, że organ wydając decyzję w sprawie z wniosku o wydanie pozwolenia na broń, zobowiązany jest w sposób wyjątkowo dokładny i wszechstronny odnieść się do wszystkich zebranych w sprawie dowodów, przedstawionych na potwierdzenie okoliczności, na które powołuje się wnioskujący o pozwolenie. Ocena tych okoliczności winna dokonywać się przy wyważeniu interesu społecznego i słusznego interesu strony postępowania"². Orzeczenie to ma jeszcze jedno ważne znaczenie dogmatycznoprawne - nakazuje bowiem uwzględniać przy wydawaniu pozwolenia interes społeczny i słuszny interes strony, a konkretniej interesy te "wyważać".

Jeszcze jednym z istotnych orzeczeń dotyczących tego zagadnienia jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lipca 2007r. o następującej tezie: "Organy Policji mają obowiązek odmówić wydania pozwolenia na broń, jeżeli osoba wnioskująca o jego wydanie nie przedłoży stosownych orzeczeń medycznych wystawionych przez uprawnione do tego osoby"³. Wymóg posiadania stosownych badań lekarskich również należy do jednego z warunków uzyskania pozwolenia na broń. Zgodnie bowiem z art. 15 ust. 1 ustawy o broni i amunicji "pozwolenia na broń nie wydaje się osobom:
1) niemaj?cym ukończonych 21 lat, z zastrzeżeniem, że na wniosek szkoły, organizacji sportowej, Polskiego Związku łowieckiego, stowarzyszenia obronnego, pozwolenie może być wydane osobie mającej ukończone 18 lat, ale wyłącznie na broń, służącą do celów sportowych lub łowieckich;
2) z zaburzeniami psychicznymi, o których mowa w ustawie z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. Nr 111, poz. 535, z 1997 r. Nr 88, poz. 554 i Nr 113, poz. 731, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 1999 r. Nr 11, poz. 95 oraz z 2000 r. Nr 120, poz. 1268), lub o znacznie ograniczonej sprawności psychofizycznej;
3) wykazującym istotne zaburzenia funkcjonowania psychologicznego;
4) uzależnionym od alkoholu lub od substancji psychoaktywnych;
5) nieposiadającym miejsca stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
6) co do których istnieje uzasadniona obawa, że mogą użyć broni w celu sprzecznym z interesem bezpieczeństwa lub porządku publicznego, w szczególności skazanym prawomocnym orzeczeniem sądu za przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub mieniu albo wobec których toczy się postępowanie karne o popełnienie takich przestępstw".

Wobec powyższego osoba, która występuje z wnioskiem o wydanie pozwolenia na broń lub zgłasza do rejestru broń pneumatyczną, przedstawia właściwemu organowi Policji orzeczenie lekarskie i psychologiczne wydane przez upoważnionych: lekarza i psychologa, stwierdzające, że nie należy ona do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2 - 4 i potwierdzające, że może ona dysponować bronią. Dodatkowym obostrzeniem jest egzamin ze znajomości przepisów dotyczących posiadania i używania broni oraz umiejętności posługiwania się nią (składany przed komisją powołaną przez właściwy organ Policji).

Tak prezentują się pokrótce wymogi formalne uzyskania pozwolenia na broń w polskim ustawodawstwie. Czy jest to wyraz zbytniej ingerencji ustawodawcy w dostępie do broni, a może uzyskanie jej w naszych warunkach prawnych nie jest zbyt skomplikowane i utrudnione? W zależności kogo zapytać o tą kwestię znajdą się głosy krytyczne jak i aprobujące istniejący stan prawny. Każdy ma prawo wyrobić sobie pogląd niemniej w zestawieniu naszego ustawodawstwa z regulacjami prawa amerykańskiego, można wysnuć wniosek, iż nasza rodzima legislacja jest "drakońska", a zaostrzenia w możiwości uzyskania broni palnej znaczne.

W Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej prawo do posiadania i noszenia broni zagwarantowana jest w Drugiej Poprawce Konstytucji Stanów Zjednoczonych. Większość jednak kwestii regulujących prawo do broni zawarte są w następujących regulacjach: National Firearms Act (1934), Omnibus Crime Control and Safe Street Act (1968), Gun Control Act (1968), Firearms Owner`s Protection Act (1986), Brady Hundgun Violence Prevention (1993), Federal Assault Weapons Ban (1994). Pamiętać należy o specyfice amerykańskiego systemu prawnego, który objawia się między innymi także w tym, iż większość stanów i lokalnych legislatur wprowadziło własne obostrzenia lub rozszerzenia w zakresie posiadania broni⁴.

Celem uporządkowania należy stwierdzić, że początki przyznania uprawnienia do posiadania broni przypadają na 1791r., gdzie prawo to znalazło swoje odzwierciedlenie w Karcie Praw Stanów Zjednoczonych Ameryki (która to Karta stanowi pierwszych 10 poprawek obecnej konstytucji USA).

Następujące podmioty nie posiadają prawa do posiadania broni (na podstawie Gun Control Act):
- skazani za przestępstwo oraz pewne występki,
- osoby uchylające się przed wymiarem sprawiedliwości,
- posiadacze nielegalnych środków depresyjnych, narkotyków, leków stymulacyjnych,
- nielegalni imigranci,
- osoby, które zrzekły się obywatelstwa,
- nieletni,
- osoby wobec których orzeczono karę ograniczenia wolności,
- osoby oskarżone przed jakimkolwiek sądem za występki przeciwko przemocy domowej,
- osoby, które zostały dyscyplinarnie zwolnione z Sił Zbrojnych.

Prawo do nabywania broni od wyspecjalizowanych sprzedawców z kolei posiadają:
- osoby powyżej 21 roku życia - mają one prawo nabywania rewolweru w stanie, w którym zamieszkują od podmiotów posiadających licencję federalną na sprzedaż broni,
- osoby powyżej 18 roku życia - mają one prawo nabywania broni gwintowanej lub wiatrówki w każdym stanie USA od podmiotów posiadających licencję federalną na sprzedaż broni.

Sklepy specjalizujące się w sprzedaży broni muszą posiadać licencję Departamentu ds. Alkoholu, Tytoniu, Broni Palnej i Materiałów Wybuchowych (ATF).

Sprzedaż broni przez sprzedawcę posiadającego federalną licencję musi być poprzedzone wypełnieniem formularza 4473 (zawiera on pełne dane o kupującym takie jak imię i nazwisko, adres, data urodzenia, zdjęcie identyfikujące itp.), a także informacje o sprzedanej broni takie jak model i numer seryjny. Dane te przechowywane są przez sprzedawcę przez cały okres jego działalności i udostępniane są w każdym przypadku na żądanie Departamentu ds. Alkoholu, Tytoniu, Broni Palnej i Materiałów Wybuchowych (wspomniana ATF, będąca częcią Ministerstwa Sprawiedliwości). W przypadku zakupu dwóch lub więcej broni, taka transakcja musi być zarejestrowana i zatwierdzona bezpośrednio przez ATF. W przypadku, gdy sprzedawca nie przechowuje danych wskazanych wyżej, grozi mu grzywna do 1000 $ albo kara pozbawienia wolności do roku.

W USA niezbędna jest również licencja na sprzedaż broni zabytkowych (tak zwana licencja C&R - Curio and Relics License). Za broń zabytkową uważa się taką, mającą 50 lat i więcej.

Używanie broni w czasie popełnienia przestępstwa z użyciem przemocy albo przestępstwa handlu narkotykami zagrożone jest karą pozbawienia wolności do 20 lat. Ponowne skazanie w tych warunkach jeśli broń jest automatyczna, powoduje zagrożenie karą dożywocia bez możliwości warunkowego zwolnienia.

Postarajmy się pogrupować poszczególne stany pod względem zakresu uprawnień przyznawanych rezydentom i nierezydentom danego stanu (tzw. CCW - Concealed Carry Weapon)⁵. Jak już było nadmienione każdy stan wprowadza własne uregulowania prawne dotyczące pozwolenia, które ogólnie możemy podzielić na następujące kategorie⁶:

1. May Issue - Jest to rodzaj pozwolenia, którego istotą jest to, że pozostawia pewną swobodę w określaniu możliwości posiadania broni lokalnym władzom (pod tym pojęciem rozumiemy głównie szeryfa albo lokalną policję). Oznacza to, że w stanie, w którym mamy do czynienia z pozwoleniem "May Issue" lokalne władze mogą zarówno zaostrzać kryteria, łagodzić je albo w ogóle zakazać noszenia broni. W ramach tego pozwolenia możliwe jest oczywiście różnicowanie sytuacji prawnej dla rezydentów i nierezydentów danego stanu (gdy poszczególny stan uprawnia do uzyskania pozwolenia wyłącznie rezydentów, oznacza to że nierezydenci nie posiadają uprawnienia do uzyskania takiego pozwolenia - czy mogą posiadać broń na podstawie pozwolenia ze swojego stanu, jest to uzależnione od ustawodawstwa stanu, w którym aktualnie przebywają). Do stanów posiadających ten rodzaj kategorii pozwolenia zaliczymy: Alabama (wyłącznie dla rezydentów), Kalifornia (wyłącznie dla rezydentów), Connecticut, Delawere (wyłącznie dla rezydentów), Hawaje (wyłącznie dla rezydentów), Iowa, Maryland, Massachusetts, New Jersey, Nowy Jork (wyłącznie dla rezydentów).

2. Shall Issue - Rodzaj pozwolenia, które ubiegający się otrzymuje, gdy spełni określone prawem danego stanu kryteria. W momencie, w którym wnioskodawca spełnia określone warunki, brak jest możliwości odmowy wydania mu pozwolenia na broń i staje się on pełnoprawnym jej posiadaczem. Pozwolenia tego typu wydawane są w następujących stanach: Alaska (wyłącznie dla rezydentów), Arizona, Arkansas (wyłącznie dla rezydentów), Kolorado (wyłącznie dla rezydentów), Floryda, Georgia (wyłącznie dla rezydentów), Idaho, Indiana, Kansas (wyłącznie dla rezydentów), Kentucky (wyłącznie dla rezydentów), Luizjana (wyłącznie dla rezydentów), Maine, Michigan (wyłącznie dla rezydentów), Minnesota, Mississippi (wyłącznie dla rezydentów), Missouri (wyłącznie dla rezydentów), Montana (wyłącznie dla rezydentów), Nebraska (wyłącznie dla rezydentów), Nevada, New Hempshire, Nowy Meksyk (wyłącznie dla rezydentów), Pó?nocna Karolina (wyłącznie dla rezydentów), Pó?nocna Dakota, Ohio (wyłącznie dla rezydentów), Oklahoma (wyłącznie dla rezydentów), Oregon, Pensylwania, Rhode Island, Po?udniowa Karolina, Tannessee (wyłącznie dla rezydentów), Texas, Utah, Virginia, Waszyngton, West Virginia (wyłącznie dla rezydentów), Wyoming (wyłącznie dla rezydentów).

3. No Issue - Oznacza, iż w wymienionych stanach nie ma możliwości noszenia broni, jest to całkowicie zakazane: Te stany to: Illinois, Waszyngton D.C.⁷, Wisconsin.

4. Niezastrzeżone - Brak regulacji dotyczących posiadania i noszenia broni, co oznacza pełną jej legalność - Vermont.

Bardzo istotnym jest, aby podróżując po Stanach Zjednoczonych i posiadając przy sobie broń, sprawdzać zakres poszczególnego prawa w tym zakresie. W jednych bowiem stanach dopuszczalne jest wożenie broni w samochodzie, w innych jest to zabronione, a jeszcze inne legalizują takie działania, ale pod pewnymi warunkami. Pełny zakres regulacji, nie tylko w tym aspekcie znajduje się na stronie: http://www.usacarry.com.

Komparatystyka obu tych regulacji, prowadzi do trywialnego stwierdzenia, że w USA dostęp do broni jest znaczeni łatwiejszy a możliwość jej używania już w ogóle nieporównywalna z naszym prawodawstwem. Próba jednak odpowiedzi na pytanie czy powinniśmy czerpać wzorce z regulacji amerykańskich, skazana jest na wielość opinii w zależności od przekonania danej osoby i wartości, które wyznaje.

Marcin Czugan
aplikant radcowski I roku
www.patron.gda.pl

¹ Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2002-11-15, III SA 609/01, opubl.: Legalis.
² Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego siedziba w Warszawie z 2005-11-10, VI SA/Wa 973/05, opubl.: Legalis.
³ Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego siedziba w Warszawie z 2007-07-04, VI SA/Wa 107/06, opubl.: Legalis.
⁴ Amerykańskie regulacje opisane na podstawie: http://en.wikipedia.org/wiki/Gun_law_in_the_United_States, tłumaczenie - własne.
⁵ http://www.usacarry.com, tłumaczenie - własne.
⁶ http://en.wikipedia.org/wiki/Concealed_carry_in_the_United_States, tłumaczenie - własne.
⁷ Kwestia zakazu posiadania broni w Dystrykcie Kolumbii jest bardzo ciekawa, bowiem stała się przedmiotem rozpoznania przez Sąd Najwyższy. Wniesiona została skarga o uznanie zakazu posiadania broni za niekonstytucyjny (sprawa District of Columbia vs. Heller). W wyniku jej rozpoznania w czerwcu 2008 r. Sąd Najwyższy orzekł (stosunkiem g?osów 5:4), że zakaz posiadania broni w tym stanie jest niezgodny z II poprawką Konstytucji. W wyniku tego orzeczenia zmieniono prawo, ale nadal kryteria w jakich możliwe jest posiadanie i używanie broni są tak restrykcyjne, że Waszyngton D.C. kwalifikuje się do kategorii "No issue".

Masz uwagi, pragniesz skomentować - [ wyślij e-mail do autora tego artykułu ]

Internetowe Księgarnie

Wydawnictwa

Wasze Opinie